|
't Is goed, 't Wasgoed -
zomertentoonstelling over wassen door de eeuwen heen
bij Museum Betje Wolff |
 |
In de jaren vijftig van de vorige eeuw kregen wasbok, wasbord en wasteil hun congé. Het wassen werd voor de huisvrouw een stuk makkelijker dan het door de eeuwen heen is geweest. De wasmachine in de vorm van Rotators en Agitators werd geïntroduceerd, hoewel de wringer nog wel even werd gehandhaafd.
In de zestiger jaren werd het nog eenvoudiger: de wasautomaat. Voor wie zo'n apparaat nog niet kon aanschaffen, was er in de stad de wasserette, waar voor twee guldens en twee kwartjes een hele gezinswas binnen twee uur werd behandeld, inclusief drogen.
|
| |
|
 Er waren ook nog wel tussenvormen, zoals electrisch bediende waskuipen, de 'wasschommel' en de zgn. 'klok'. Deze klok (plomper is een betere benaming) zat aan stok, waarmee in het sop werd gestampt. Maar die dingen waren geen lang leven beschoren.
Drie dagen!
Museum Betje Wolff haalt met de tentoonstelling: 't Is goed, 't Wasgoed' de herinnering op aan de tijd dat de was nog drie dagen duurde. Hoewel, zoals er nu bijna dagelijks gewassen wordt, was toen geen sprake. Het gebeurde namelijk maar één keer per maand en dat betrof het 'lijfgoed'. In de 20ste eeuw was er echter wel steeds meer sprake van een wekelijkse wasbeurt. Zo kan ik het me tenminste herinneren uit de periode na WO II (red.)
|
| |
|
 |
De zeepmiddelen veranderden mee. De was werd op zaterdag voorgeweekt in soda. Op zondagavond werden geschaafde stukken Sunglightzeep als basis voor het sop gebruikt. Als de was 's nachts in een waskuip op een zacht pitje had staan opwarmen, dan werd op maandagochtend de wasbok buitengezet en moeder de vrouw goot het sop over in de teil. Vieze vlekken werden met de borstel behandeld op het wasbord. Als de was door de wringer was gehaald, was het sop best nog wel warm genoeg voor de bonte was en daarna de sokken en het werkgoed.
Er werd drie keer gespoeld, de laatste keer met een zakje blauw. |
| |
|
 |
 |
| |
| En dan werd de was te drogen gehangen: lekker in de tuin als het mooi weer was en op zolder als het regende. Of er kwam er een rekje om de kachel om de hoogst nodige stukken wasgoed, zoals sokken, ondergoed en theedoeken sneller droog te krijgen. Als het weer meewerkte kon 's middags de was al worden binnengehaald en gestreken. |
| |
 |
Bleekveld
Om het wasgoed witter te krijgen werd het gebleekt op het bleekveld. Het bleekte door de ozon uit de lucht, het gras en water. Vanaf 1850 kwam er blauwsel. Door toevoeging van blauwsel aan het laatste spoelwater lijkt de kleding witter. Blauwsel is optisch wit en eflecteert met het daglicht. Tegenwoordig zit dit in het waspoeder verwerkt.
Zo rond de middeleeuwen deden welvarende mensen hun was naar grote
washuizen in de huidige bollenstreek aan de kust.
In de tuin Museum Betje Wolff is ook een bleekveldje te vinden. |
| |
|
  Museum Betje Wolff laat alle apparaten en handelingen van de was in vroeger tijden zien. Zo zijn er op de zolder mangelsets te zien, waarmee beddegoed werd glad geperst, maar ook staat er een zg. 'gattemangel', die dezelfde functie had en het woord zegt al waarmee! Bijzonder is de mangelplank. Deze werd vaak versierd met fraai houtsnijwerk en was wellicht wel bedoeld als verlovingscadeau. Natuurlijk staan er strijkbouten, die met een kooltje verwarmd moesten worden.
In de opkamer staat de luiermand, waarop ook nog vochtig babygoed kon worden gedroogd. |
| |
 |
 |
| |
|
 Heel bijzonder is het glazen wasbord in de keuken. Doorgaans hadden deze wasborden een zinken ribbelblad.
Strijkplanken en strijkbouten
Museum Betje Wolff heeft er in de loop der jaren een hele collectie van gekregen. Zo staat er in de keuken een strijkplank, die alleen nog maar een plank is, die over de tafel wordt gelegd. Daar staan ook de mooiste prachtig opgepoetste kopen strijkbouten. Op zolder staat een kinderstrijkplankje. Natuurlijk ter lering ende varmaek, omdat kleine meisjes hun moeder natuurlijk alles na moesten doen. Moderne vrouwen kunnen het zich niet indenken, dat een was tot voor 1960 toch drie dagen onder handen was, voordat alles weer netjes gestreken in de kast kon worden gelegd.
Afijn er is heel wat te zien en te horen over de was in vroeger tijden. Leuk om eens te bekijken!
Erny van de Kleut |
|
|
|
|
