 Brongasketel geplaatst:
Historische dag voor de Werkgroep
Woensdag, 29 augustus 2007
Het Agrarisch Museum Westerhem heeft er een nieuwe bezienswaardigheid bij. Op het erf van de stolp is een gasketel geplaatst.
Helemaal nagelnieuw, maar gemaakt naar een van de oudste modellen, zoals die ruim een eeuw geleden (plm. 1880) overal in de Beemster werden geplaatst.
Het opborrelend brongas verschafte menig boerengezin energie om te koken en vertrekken te verlichten, maar soms ook om een vertrekje wat behaaglijker te maken om in te leven. Een voorbeeld daarvan is te zien in het Agrarisch Museum zelf: een kachel met daarboven een komfoortje om de koffie warm te houden. De gasketel, die buiten behoorlijk kon staan pruttelen  zorgde in het algemeen wel voor voldoende gas, want de ketel werd voortdurend aangevuld. Er zat namelijk heel veel brongas in de Beemster bodem.
De installatie is niet compleet zonder apparaten: een kooktoestelletje of verlichting door middel van een gaskousje. Indertijd waren die wel voldoende in de aanbieding, maar nu brongas bijna niet meer gebruikt wordt, worden ook geen gaskousjes meer gemaakt. Met kousjes die er nog zijn wordt heel voorzichtig omgegaan, want als ze kapot zijn, kunnen ze dus bijna niet meer worden vervangen.
Op woensdagochtend werd het gevaarte aangeleverd. Het werd glimmend zwart en met een ontegenzeggelijk luchtje van teer van de oplegger gehesen en met een dragline naar de plek van bestemming werd gehesen.
De gashouder bestaat uit een tweetal betonnen ringen met daarop rondom een gemetselde muur. In de gashouder bevindt zich een pijp, die ongeveer 30meter de grond in loopt tot een gashoudende grondlaag. Op de pijp is een sproeier geplaatst, waardoor het gas van het water wordt gesepareerd en opgevangen in de gasketel. Het methaangas zal worden gebruikt in de museumboerderij voor verlichting e.d.
 
Met de afwerking van de gasbroninstallatie en het boenhok kan nu worden gestart alsmede met aanpassingen van het terrein. Er wordt onder meer een geel paadje rond de brongasinstallatie gelegd, waardoor iedereen een blik op de ketel kan werpen. Nu hangt het gevaarte nog aan touwen in de bak, maar straks, als de gastoevoer wordt opengezet, zal deze boven de rand uitrijzen.
 
Voorlopig was het welslagen van de operatie 'gasketel' aanleiding om er op te proosten.
Het is dus echt sprake van een historische dag voor de werkgroep Gasketel Westerhem: Jan de Groot, Mart Timmerman en Jaap Bekhof. Volgend voorjaar zal volgens planning alles klaar zijn en zal de installatie officieel in gebruik worden gesteld.
 Het is niet de bedoeling dat deze regelmatig zullen branden. Misschien eens bij hoge uitzondering.
De gaskousjes die daarbij moeten worden gebruikt, zijn namelijk uiterst kwetsbaar en niet meer in de handel verkrijgbaar.
Over brongas
Al heel lang is bekend, dat er in het westen en noorden van Nederland op geringe diepte aardgas in de ondergrond voorkomt. De eerste berichten daarover stammen uit het begin van onze jaartelling en komen uit Friesland. Daar zouden in de jaren 4, 155 en 230 spontane uitbarstingen van gas hebben plaatsgevonden. Deze gingen gepaard met grote vuren die een paar dagen bleven branden. Dit brongas ontstaat door de bacteriële afbraak van organisch materiaal, zoals planten en algen, in de zandige pakketten onder de Holocene veen- en kleilagen. Brongas bevat ongeveer tachtig procent methaan en twintig procent stikstof en kooidioxide. Aan het einde van de negentiende eeuw ontwierp een fabrikant in Purmerend de eerste brongasinstallatie om dit ondiepe gas te exploiteren. Met name tijdens de Eerste Wereldoorlog nam het aantal gasbronnen wegens een gebrek aan petroleum sterk toe. Op het hoogtepunt van de gasbronwinning bevonden zich boven het Noordzeekanaal zo'n tienduizend installaties met een geschatte totale gasproductie van twintig miljoen m3/jaar.
Die hoeveelheid zou vandaag de dag een waarde van ongeveer tien miljoen gulden vertegenwoordigen. Rond 1947 wordt nog gesproken van zo'n drieduizend installaties, terwijl dit aantal rond 1980 nog maar negenhonderd bedraagt.
In 1950 bevonden zich in de Beemster 816 gasbronnen (11,3 per ha). Nu zijn dat er in heel Noord-Holland nog 160, waarvan een aantal in de Beemster. De meeste bezitters van deze gasbronnen behouden de installatie vanuit cultuurhistorische interesse en zijn lid van de Vereniging tot Behoud van Gasbronnen |
